Φεστιβάλ Φιλοσοφίας 2025 Δύναμαι, Δρῶ
Το Φεστιβάλ Φιλοσοφίας του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος επιστρέφει το 2025 και προσκαλεί το κοινό στις 13 και 14 Ιουνίου στους κήπους της Γαλλικής Σχολής Αθηνών και στους χώρους του Γαλλικού Ινστιτούτου.
Ο θεματικός άξονας της φετινής διοργάνωσης «Δύναμαι, Δρῶ» είναι μία πρόσκληση να σκεφτούμε τις συνθήκες που προάγουν αλλά και παρεμποδίζουν τη δράση μας στον κόσμο.
«Δύναμαι, Δρῶ»: η αντίστιξη των δύο λέξεων δεν είναι τυχαία. Η μία αναφέρεται στην ικανότητα, η άλλη στην ανάληψη δράσης. Ο συνδυασμός τους υποδηλώνει ταυτόχρονα μια ένταση και μια απαίτηση: τι μπορούμε πραγματικά να πράξουμε; Πώς θα αξιοποιήσουμε τη δύναμη που μας αναλογεί, όσο ακόμη έχουμε τη δυνατότητα να αναλάβουμε δράση;
Σε μια εποχή συστημικών κρίσεων – κλιματικών, κοινωνικών, δημοκρατικών – οι δύο αυτές λέξεις δεν αποτελούν πλέον αυστηρά φιλοσοφικές έννοιες, αλλά επανέρχονται στο προσκήνιο ως φλέγοντα ζητήματα. Σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο όπου οι παραδοσιακές μορφές εξουσίας καταρρέουν, η νομιμότητα της εξουσίας τίθεται υπό αμφισβήτηση και η δράση, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, προσκρούει συχνά στο αίσθημα αδυναμίας, ο στόχος δεν περιορίζεται πλέον σε ατέρμονες συζητήσεις, αλλά επιδιώκει τον ενεργό στοχασμό.
Το φετινό Φεστιβάλ Φιλοσοφίας αποσκοπεί σε μία επανεξέταση των συνθηκών που προάγουν τη δράση. Τι είναι αυτό που ωθεί ένα άτομο ή μια συλλογικότητα στην ανάληψη δράσης; Και τι είναι αυτό που την παρεμποδίζει;
Διασταυρώνοντας τις φωνές και τις απόψεις φιλοσόφων, καλλιτεχνών, στοχαστών και στρατευμένων πολιτών, θα προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε, στις σύγχρονες κοινωνίες μας, τα στοιχεία που ενθαρρύνουν την κινητοποίηση και την εμφάνιση νέων τρόπων δράσης. Για το σκοπό αυτό, θα διερευνήσουμε ένα ευρύ φάσμα μορφών δράσεων: φεμινιστικό κίνημα, τοπικοί και παγκόσμιοι αγώνες για το περιβάλλον, ποιητικός ακτιβισμός με τη μορφή ή μέσω καλλιτεχνικών πρακτικών.
Κατά τη διάρκεια δύο βραδιών, στους κήπους της Γαλλικής Σχολής Αθηνών και στους χώρους του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος, το κοινό καλείται να παρακολουθήσει ένα πρόγραμμα συζητήσεων, προβολών και καλλιτεχνικών παραστάσεων, όπου η φιλοσοφία συναντά τα βιώματα της καθημερινότητας. Δύο βραδιές για να καταπολεμήσουμε την αδράνεια και να αναρωτηθούμε, δίνοντας νέες ελπίδες: και τώρα, τι μπορώ να κάνω;
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Παρασκευή 13 Ιουνίου
ΓΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ
[Βιβλιοθήκη]
19:00 │ Διάλεξη: Πως να μη γίνεις σκλάβος του συστήματος;
Με τον Alexandre LACROIX, Διευθυντής σύνταξης του Philosophie Magazine
Όλο και περισσότεροι από εμάς ονειρευόμαστε να ξεφύγουμε από το σύστημα, από την ακόρεστη επιδίωξη του κέρδους, με κάθε τρόπο και κάθε κόστος, που καταστρέφει τις ανθρώπινες σχέσεις και τον πλανήτη. Ωστόσο, η αποστασιοποίηση από τον κυρίαρχο τρόπο ζωής απαιτεί θυσίες που λίγοι από εμάς είναι διατεθειμένοι να κάνουν. Υπάρχει άραγε ένας ενδιάμεσος δρόμος μεταξύ της πλήρους υποταγής και της απόλυτης διαφυγής;
Ναι, υποστηρίζει ο Alexandre LACROIX, ο οποίος αναζητά τις ρίζες της παθογένειας της σύγχρονης κοινωνίας διερευνώντας τον μηχανισμό της αλληλένδετης νεωτερικότητας του κόσμου μας, όπου η ανεξάρτητη εργασία οι αλγόριθμοι και το περιεχόμενο που παράγεται από την τεχνητή νοημοσύνη καταργούν το διαχωρισμό μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής σφαίρας, εργασίας και ελεύθερου χρόνου, εκμεταλλευτή και εκμεταλλευόμενου, αληθινού και ψεύτικου, ανθρώπου και μηχανής.
Αποκαλύπτοντας τον τρόπο λειτουργίας της τεχνοδομής, δίνει στον καθένα από εμάς νέα σημεία αναφοράς που μας επιτρέπουν να ανακτήσουμε τον ενθουσιασμό μας για την ανάληψη δράσης. Απελευθερώνοντας τους εαυτούς μας από τον ωφελιμισμό που κυριαρχεί σήμερα και υιοθετώντας ένα αδιαπραγμάτευτο ιδεώδες που θα καθοδηγεί τις πράξεις μας, μπορούμε να ξαναπάρουμε τη ζωή στα χέρια μας.
20:00 │ Συζήτηση: Queer μνήμες, συνεχιζόμενοι αγώνες
Με τους: Maria CYBER, Πρωτεργάτρια του λεσβιακού ακτιβισμού στην Ελλάδα και Sam BOURCIER, Κοινωνιολόγος και queer ακτιβιστής
Συντονισμός: Χριστίνα ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Δημοσιογράφος και Σύμβουλος Διεύθυνσης στην Athens Voice
Δύο σημαντικές προσωπικότητες της queer σκέψης και του ακτιβισμού στην Ελλάδα και τη Γαλλία καλούνται να συμμετάσχουν σε αυτόν τον διάλογο: Η Μαρία CYBER είναι πρωτοπόρος του λεσβιακού ακτιβισμού στην Ελλάδα, ιδρύτρια πολλών πολιτιστικών προγραμμάτων και εμβληματικών μέσων ενημέρωσης, όπως η πύλη lesbian.gr και το Outview Film Festival. Ο Sam BOURCIER είναι queer ακτιβιστής και θεωρητικός, διδάσκει queer σπουδές στη Γαλλία και στο εξωτερικό. Μέλος του Collectif Archives LGBTQI+, που θα εγκαινιάσει το Αρχειακό Κέντρο ΛΟΑΤΚΙ+ στο Παρίσι το 2026, ο Sam BOURCIER εστιάζει στο πιο πρόσφατο βιβλίο του, με τίτλο Le Pouls de l’archive, c’est en nous qu’il bat (2025), στα αρχεία της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Μεταξύ πολιτικής δέσμευσης, καλλιτεχνικής δημιουργίας και θεωρητικού προβληματισμού, η συνάντηση αυτή θα επικεντρωθεί στη μνήμη των queer κινημάτων στη Γαλλία και την Ελλάδα και το ρόλο του αρχείου στον αγώνα κατά των διακρίσεων.
[Κήποι]
20:00 │ Συζήτηση: Μουσική ποπ, μία τέχνη συλλογικής δέσμευσης;
Με την Agnès GAYRAUD, Φιλόσοφος και μουσικός
Συντονισμός: Νίκος ΞΥΔΑΚΗΣ, Δημοσιογράφος, πρώην αρχισυντάκτης της εφημερίδας Καθημερινή και πρώην Αναπληρωτής Υπουργός Πολιτισμού (2015)
Στο βιβλίο Η διαλεκτική της ποπ (2018), η Agnès GAYRAUD διεξάγει μια εκτενή φιλοσοφική έρευνα γύρω από τα είδη δημοφιλούς μουσικής που ηχογραφήθηκαν από τα τέλη του 19ου αιώνα. Η ηχογράφηση των μουσικών ειδών δεν περιορίζεται μόνο στην αρχειακή καταγραφή τους, αλλά συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας νέας μορφής τέχνης, όπου η μουσική αντιμετωπίζεται ως έργο τέχνης, ως αντικείμενο αισθητικής ενατένισης. Το φαινόμενο αυτό μετασχηματίζει τον πολιτικό αντίκτυπο της μουσικής: δημοκρατική πρόσβαση στην αισθητική, συμφιλίωση της τέχνης με τη λαϊκή ετυμηγορία, ανάδειξη της μοναδικότητας, αλλά και κυριαρχία κανονιστικών δυνάμεων που αθετούν αυτές τις υποσχέσεις. Στην ιστορία της ηχογραφημένης δημοφιλούς μουσικής υπάρχουν πάντοτε ακτιβιστές που επιχειρούν, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, να ανατρέψουν την ψευδο-καθολικότητα του mainstream, μια δυστοπική εκδοχή της «ουτοπίας της δημοτικότητας».
21:00 │ Συζήτηση: Ανακτώντας τη φωνή: αυτονομία, gaslighting και αγώνες γυναικών
Με τις: Hélène FRAPPAT, Φιλόσοφος, συγγραφέας και μεταφράστρια, και Σοφία ΚΟΥΛΟΥΚΟΥΡΗ, Ιστορικός Τέχνης, συγγραφέας και περφόρμερ
Πώς μπορούν οι γυναίκες να ανακτήσουν την ικανότητα ανάληψης δράσης σε συνθήκες κυριαρχίας, στιγματισμού ή αποσιώπησης; Η φιλόσοφος Hélène FRAPPAT, συγγραφέας του βιβλίου Gaslighting, ou l’art de faire taire les femmes (2023), θα αναλύσει αυτή την μέθοδο ψυχολογικής χειραγώγησης και στρατηγικής απαξίωσης, εξετάζοντας τους ρητορικούς μηχανισμούς του gaslighting ως τεχνική αποδυνάμωσης και αποσιώπησης. Μαζί της, η ιστορικός τέχνης, συγγραφέας και περφόρμερ Σοφία ΚΟΥΛΟΥΚΟΥΡΗ θα παρουσιάσει το έργο της έρευνάς της, το οποίο επικεντρώνεται στις γυναίκες καλλιτέχνιδες που καταφεύγουν στην εργασία στο σεξ. Στο βιβλίο της, Γυναίκες καλλιτέχνιδες και εργασία στο σεξ (2025), διερευνά τα όρια ανάμεσα στην επιθυμία, την επισφάλεια, την επιλογή, τον καταναγκασμό και τη δημιουργία – και προτείνει την επανοικειοποίηση του αφηγήματος από τις ίδιες τις γυναίκες. Αυτή η στρογγυλή τράπεζα συμβάλλει στον προβληματισμό γύρω από την έννοια της γυναικείας αυτονομίας, διερευνώντας τις σχέσεις εξουσίας που ενυπάρχουν στο λόγο και στις αναπαραστάσεις.
[Κεντρική Σκάλα]
22:00 │ Συναυλία: La Féline
Με τους: Agnès GAYRAUD, Φιλόσοφος και μουσικός, και François VIROT, Τραγουδοποιός, συνθέτης και ερμηνευτής
Με το συγκρότημα La Féline, που δανείζεται το όνομά του από την ομώνυμη ταινία φαντασίας του Jacques Tourneur (1942), η Agnès GAYRAUD κινείται ανάμεσα στους δύο κόσμους, της μουσικής και των στίχων. Από την εμφάνισή της στη γαλλική indie pop σκηνή στις αρχές της δεκαετίας του 2010, η γραφή, η προσωπικότητα και η σκηνική της παρουσία, το δεξιοτεχνικό παίξιμο της κιθάρας και η φωνή της απέσπασαν διθυραμβικά σχόλια. Όλα αυτά συνθέτουν ένα ολοένα και πιο προσωπικό στυλ, με στοιχεία progressive folk που εμπνέεται από μελωδίες, ηλεκτρικούς ήχους και μαγευτικές νότες. Μετά από τα new wave άλμπουμ Adieu l’enfance, Triomphe (διασκευή με ξύλινα και χάλκινα πνευστά) και Vie Future (διασκευή με έγχορδα), το τελευταίο της άλμπουμ Tarbesεπιστρέφει σε γήινες ρίζες: πρόκειται για ένα concept album εμπνευσμένο από τη γενέτειρά της στη νοτιοδυτική Γαλλία, στο οποίο ξετυλίγει το πολύπλευρο ταλέντο της στην αφήγηση και στη μουσική.
ΓΑΛΛΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΛΑΔΟΣ
[Auditorium Theo Angelopoulos]
21:30 │ Προβολή: «Ξένη γλώσσα» της Claire BURGER (105’-2024-Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο)
Με τους: Josefa HEINSIUS, Lilith GRASMUG, και Nina HOSS. Στα γαλλικά με ελληνικούς υπότιτλους.
Η Φαννύ, μια 17χρονη Γαλλίδα μαθήτρια, συμμετέχει σε γλωσσική ανταλλαγή μαθητών στη Γερμανία. Στη Λειψία, συναντά τη Λένα, τη συνομήλικη φίλη της δι’ αλληλογραφίας, μια έφηβη με διακαή πόθο να δραστηριοποιηθεί πολιτικά. Για να εντυπωσιάσει τη Λένα, η ντροπαλή και μοναχική Φαννύ επινοεί μια διαφορετική ζωή, μέχρι που παγιδεύεται στα ίδια της τα ψέματα.
