12η Συνάντηση Σεμιναρίου «Σινεμά & Ψυχολογία», Τρίτη 13 Ιανουαρίου 2025, 8:00μμ, ζωντανά και διαδικτυακά
Στην 12η Συνάντηση του Σεμιναρίου «Σινεμά & Ψυχολογία» (Τρίτη 13/1/2026, 8:00μμ) συζητάμε το βραβευμένο με τον Χρυσό Φοίνικα του Φεστιβάλ Καννών αντιπολεμικό φιλμ «Όταν Περνούν οι Γερανοί» του Mikhail Kalatozov. Ασπρόμαυρο σοβιετικό αριστούργημα γυρισμένο το 1957, πάνω στο ανατρεπτικό για τα κινηματογραφικά δεδομένα της εποχής, σενάριο του Viktor Rozov. Λυρικό και σκληρό δοκίμιο για τα αιώνια θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο και τον κινηματογράφο: τον έρωτα, το χωρισμό, το καθήκον, την πατρίδα, την προσωπική αγωνία, το θάνατο, την αθανασία, την ελπίδα, την πίστη, την προσδοκία, κυρίως όμως τον αντίκτυπο του πολέμου πάνω στους πολίτες. Η επιθυμία να αποφύγουν τα αγαπημένα πρόσωπα τη συνάντηση με το θάνατο, ο χαμός τους, οι κακουχίες, οι στερήσεις και όλα όσα συνοδεύουν τον πόλεμο μπαίνουν στο κινηματογραφικό παιχνίδι μέσα από τα μάτια μιας νέας γυναίκας, κάτι που δεν είχε ξαναγίνει.
Οι συναντήσεις γίνονται ζωντανά στο στέκι της ΔΡΑΣΗΣ για μια Άλλη Πόλη και διαδικτυακά μέσω της πλατφόρμας zoom στη διεύθυνση: https://us06web.zoom.us/j/86868047020?pwd=0stO5LQ9rpaJ6LVHaUZpTgw01CT1Wm.1#success
Όταν Πετούν οι Γερανοί/ Летят журавли/The Cranes are Flying
ΕΣΣΔ, Δραματική, 1957. Σκηνοθεσία: Mikhail Kalatozov. Σενάριο: Viktor Rozov. Πρωταγωνιστούν: Tatyana Samohlova, Aleksey Batalov, Vasili Merkuryev, Aleksandr Shvorin.
Στιγμές-στιγμές, θαρρώ πως οι στρατιώτες,
που πέσανε στη ματωμένη γη,
δεν κείτονται θαρρώ κάτω απ’ το χώμα
αλλά έχουν γίνει άσπροι γερανοί
Πετούν και μας καλούν με τις κραυγές τους
απ’ τους καιρούς αυτούς τους μακρινούς
κι ίσως γι’ αυτό πολλές φορές σιωπώντας
κοιτάμε τους θλιμμένους ουρανούς
Πετάει, ψηλά το κουρασμένο σμάρι,
στης δύσης τη θαμπή φεγγοβολή
και βλέπω ένα κενό στη φάλαγγά του
και είναι ίσως, η δική μου η θέση, αυτή
Θα ‘ρθει μια ‘μέρα που μ’ αυτό το σμάρι,
στο μέγα θάμπος θα πετώ κι εγώ
σαν γερανός, καλώντας απ’ τα ουράνια,
όλους εσάς, που έχω αφήσει εδώ
(Οι Γερανοί (Журавли ) Μουσική: Ян Френкель/Στίχοι: Расул Гамзатов, Απόδοση στα ελληνικά Γιάννης Ρίτσος)
Ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος και τα 24 εκατομμύρια νεκροί του αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για πολλές σοβιετικές ταινίες. Οι περισσότερες εξυμνούσαν τον ηρωισμό των στρατιωτών, την αυταπάρνηση, το καθήκον προς την πατρίδα. Από ένα σημείο και μετά όμως οι δημιουργοί στράφηκαν στους καθημερινούς ανθρώπους και στην επίδραση του πολέμου στη ζωή τους. Τούτη η ταινία ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Παραμονές του Β` Παγκοσμίου Πολέμου. Η Βερόνικα και ο αγαπημένος της Μπόρις ζούνε στιγμές ευτυχίας. Πάνω τους πετούν οι γερανοί συμπληρώνοντας ειδυλλιακά το ερωτικό σκηνικό της ευτυχίας. Ο έρωτας τους, αγνός και άδολος δεν ολοκληρώνεται ποτέ γιατί «τα πράγματα δυστυχώς δεν είναι όπως τα θελήσαμε», όπως λέει και ο πατέρας- του Μπόρις, όταν ξεσπάει ο πόλεμος. Η άψογη, απαστράπτουσα εικόνα της Μόσχας σύντομα μετατρέπεται σε μια απέραντη πολεμική ζώνη με οδοφράγματα, ερείπια, αποκαΐδια, καταστροφή. Ο πόλεμος, σκληρός, απάνθρωπος και αδιάφορος για κάθε τι ωραίο, χωρίζει το ζευγάρι. Οι Γερμανοί εισβάλλουν και κηρύσσεται γενική επιστράτευση. Παρά τη θέληση όλης της οικογένειάς του και της Βερόνικα, ο Μπόρις κατατάσσεται εθελοντής και φεύγει για το μέτωπο. Μετά από ένα τρομερό βομβαρδισμό, η Βερόνικα χάνει τους δικούς της και καταφεύγει στην οικογένεια του Μπόρις. Ο αδερφός του, ο Μαρκ, τη βιάζει και υποχρεωτικά παντρεύονται. Τα γερμανικά στρατεύματα προελαύνουν, η οικογένεια μετακινείται στην Σιβηρία και ο Μπόρις αγνοείται. Αλλά κανείς δεν μπορεί να τους ενημερώσει για την τύχη του. Η Βερόνικα θα αποπειραθεί να αυτοκτονήσει όταν, λόγω των ενοχών της, αντιλαμβάνεται ως προσωπική επίθεση ένα επικριτικό σχόλιο του πατέρα του Μπόρις σχετικά με τις γυναίκες που προδίδουν τους αγαπημένους τους που βρίσκονται στο μέτωπο. Καθώς όμως σταδιακά αποκαλύπτεται η δολιότητα του Μαρκ και κυρίως όταν έρχεται στα χέρια της καθυστερημένα το αποχαιρετιστήριο γράμμα του Μπόρις, οργίζεται, βγαίνει από την παθητικότητα και τον λήθαργο και ενεργοποιείται. Μια σειρά από πράξεις την εξαγνίζουν, έχει άλλωστε πληροφορηθεί ότι ο αγαπημένος της έχει πεθάνει. Επιστρέφει στη Μόσχα μαζί με άλλους επιζώντες, επιβεβαιώνει τα κακά μαντάτα που αρνιόταν να αποδεχτεί γίνεται ένα με το πλήθος που γιορτάζει την ειρήνη, προσφέροντάς σε άλλους τα λουλούδια που προόριζε για εκείνον. Κοιτάζει τον ουρανό, τον οποίο διασχίζει ένα κοπάδι γερανών.
Αυτό το ερωτικό – αντιπολεμικό ποίημα έκανε εκατομμύρια μάτια να δακρύσουν. Και σήμερα, μετά 69 χρόνια η ιστορία της Βερόνικα συγκινεί το ίδιο, μας πλημμυρίζει θλίψη, αλλά και αισιοδοξία καθώς υμνεί τον έρωτα, τον μοναδικό, ανεπανάληπτο, αθώο, άδολο έρωτα που ζει και ανθίζει όπου υπάρχουν άνθρωποι, που βλέπουν τους γερανούς να πετούν και συγκινούνται. Το φιλμ παίχτηκε με τεράστια απήχηση εκτός συνόρων, σε ένα βαθμό αποκρυστάλλωσε το «λιώσιμο των πάγων» ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και τη Δύση που την αποδέχτηκε με ενθουσιασμό και τεράστια κοσμοσυρροή. Βραβεύτηκε με τον Χρυσό Φοίνικα του φεστιβάλ Καννών του 1958, καθιέρωσε ως σουπερστάρ της Ρωσίας την Tatyana Samohlova (1934-2014, κόρη του Evgeniy Samoylov). Όλη η συγκίνηση αιχμαλωτίζεται στο φακό μέσα από την εύθραυστη ερμηνεία της. Η δωρική ομορφιά και η ψυχρή λιτότητα στο παίξιμο της, σε συνδυασμό με την αναβλύζουσα ζωντάνια του του συμπρωταγωνιστή της Aleksey Batalov, που ερμηνεύει τον Μπόρις, με το καθαρό βλέμμα ενός τίμιου νεαρού άντρα αποτελούν την προσωποποίηση μιας ηθικής παλιάς κοπής, αν όχι ενός κομμουνιστικού ιδεώδους όπως το οραματίστηκε μια ολόκληρη γενιά το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα. Είναι κρίμα που ηθοποιοί του μεγέθους της Samohlova και του Batalov είναι άγνωστα σήμερα.
